Bir Bilgi Markası

Bal Nedir? Bal ile İlgili Bilinmesi Gerekenler…

Balın Niteliği

Bal: Bitki nektarlarının, bitkilerin canlı kısımlarının salgılarının veya bitkilerin canlı kısımları üzerinde yaşayan bitki emici böceklerin salgılarının bal arısı Apis mellifera tarafından toplandıktan sonra kendine özgü maddelerle birleştirerek değişikliğe uğrattığı, su içeriğini düşürdüğü ve petekte depolayarak olgunlaştırdığı doğal bir üründür.

Balın Yapısı

Bal karmaşık bir yapıya sahiptir. Balın bileşimi, elde edildiği çevre şartlarına, balın kaynağına, hasat yapıldığı zamanki olgunluğuna, işleme yöntemine ve depolama şartlarına bağlı olarak değişir. Arı bale kendisi için yapar. Süzme bal petekteki balın olgunlaştıktan sonra süzülmesi ile elde edilir.

Balın Bileşimi

balin-bilesimi

Balda bulunan şekerlerin dağılımı şöyledir:

  • Monosakkaritler
  • Disakkaritler
  • Trisakkaritler
  • Kompleks Şekerler

Bu şekerlerin çoğu nektarda bulunmaz, balın olgunlaştırılması sırasında arılar tarafından eklenen enzimler sonucunda ya da asit şeker reaksiyonu sonucunda oluşmaktadır. Balın yapısını oluşturan diğer bir madde asitlerdir. Balda bulunan asitler sadece tat ve lezzetine katkıda bulunmakla kalmaz, balda mikroorganizma gelişimini önleyici etkiye de sahiptir. Balda en fazla glukonik asit bulunmaktadır. Balda bulunan proteinler beslenme açısından önemli olup baldaki başlıca aminoasidin prolin olduğu tespit edilmiştir. Balda mineral madde çok fazla olmamakla birlikte insanlar tarafından ihtiyaç duyulan temel ve iz elementler için iyi bir kaynaktır.

Vitaminlere gelince balda bulunan en önemli vitaminler; Tiyamin (B1), Ribolavin (B2), Askorbik asit (Vitamin C), Pridoksin (B6), Pantotenik asit (B5) ve Nikotinik asit (B3)’dir. Bununla birlikte Vitamin H ve K da mevcuttur.
Balın antioksidant özelliği vardır. Bal aynı zamanda koku ve tat veren maddeler ile renk veren bitki pigmentlerini de yapısında bulundurur. Balda bulunan polenler ise balın kaynağını belirler. Başka bir deyişle balın parmak izidir.

 

Bal Üretimi Arılıkta Başlar

Bal üretiminde en önemli etken sağlıklı ve güçlü kolonilerdir. Bal üretiminde görülen problemlerden biri, üreticinin gerekli düzenlemeyi zamanında yapmaması nedeniyle, üretimin kuluçkalıkta gerçekleşmesidir. Yavrulu peteklerin kullanılması balın polen içeriğini artırır. Balda polen içeriğinin fazla olması ise balın renginin koyu olmasına, çabuk kristalize olmasına ve balın filtrasyonunda güçlüklerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır.

bal-uretimi-arilikta-baslar

 

Balın Oluşumu ve Olgunlaşması

Balın ham maddesi (nektar, bal çiği ya da diğer sıvılar) tarlacı arılar tarafından bal keselerinde kovana taşınır. Hammadde salgı ile karıştırılır. Tarlacı arı kovana geldiğinde bal kesesindeki karışımı bir ya da birkaç genç arıya verir. Sıcaklık, arının yaşı, ırkı, koloninin gücü, getirilen hammadde geçiş hızını etkileyen faktörlerden bazılarıdır. İşlem süresi ve işlemde görev alan arı sayısı koloninin gücüne ve bal için getirilen hammaddeye bağlıdır. Balın hammaddesi kaynağından ilk alındığında çok fazla su içermektedir. Suyun fazlası arılar tarafından kovandan uçurularak bal olgunlaştırılır. Balın olgunlaştırılma işlemi kovan içerisinde olur. Arı, yarı olgunlaştırılmış balı petek gözlere depolar. Kural olarak gözün dörtte biri ila dörtte üçü doldurulur. Eğer yer yok ya da hızlı çıkım var ise petek gözün yarısı ya da dörtte üçü doldurulur. Son olgunlaştırma işlemi, balın ilk göze konduğu andaki nem miktarına, petek gözün doluluk durumuna, kovandaki havalandırmaya, ısıya ve ortamın nemine bağlı olarak 1-3 gün alır.

Doğal kovan şartlarında petek gözlere depolanan bal, sırlanarak korunur.

balin-olusumu

balin-olgunlasmasi

 

Bal Hasadında Dikkat Edilecek Hususlar

Ballar pazarda öncelikle süzme (granül, akışkan), petekli (seksiyon, kesilmiş petekli) olmak üzere iki grupta pazarlanmaktadır. Bal hasadı pazardaki hedeflere göre yapılabilir. Ancak hasat yapmadan önce balın olgunlaşmış olmasına dikkat etmek gerekir. Bunun için bal sırlanır sırlanmaz ballıklardan alınır. Süzme bal üretimi için peteklerin en az üçte ikisi sırlanmış olmalıdır. Bal kaynağına göre ayrı ayrı hasat edilmelidir. Kaplara ayrı konulmalıdır. Kapların üzerine Türkvet işletme numarasını içeren barkodlar yapıştırılmalıdır.

 

Balı Pazara Hazırlama

Bal kaplan Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliğine uygun olmalıdır. Bal kaplarının üzerine Türkvet işletme numarası, üretildiği yer ve balın kaynağı yazılmalıdır. Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği’nin 5. maddesinde de belirtildiği üzere balın içine hiçbir madde katılamaz. İçeriğinden hiçbir madde çıkarılamaz.

bali-pazara-hazirlama

Balın Depolanması

İster üretici mekânında, isterse dolum tesislerinde olsun bal evi ve depolama odası her zaman tamamen temiz tutulmalıdır. Bal depoları balın özelliğini bozmamalıdır. Balın depolandığı mekân güçlü hava akımlarından korunmalı, bütün açıklıklar böcekler ve kemiricilerin girmesini engellemek için tel ile kaplanmalıdır. Kirli hava ve fazla nemi önlemek için uygun havalandırma sağlanmalıdır. Balın taşınması ve depolanması Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’nin “Taşıma ve Depolama” bölümünde yer alan kurallara uygun olmalı ve depolama sıcaklığı 25°C’yi geçmemelidir.

balin-depolanmasi

 

 

Diğer Arı Ürünleri

Arı ürünü denilince birçoğumuzun aklına gelen bal ve bal mumudur. Arının doğrudan vücudundan salgıladığı arı sütü, arı zehri ve arının bitkilerden topladığı polen ve propolis çok önemli olan diğer arı ürünleridir.

a)Polen 

polen

Polen, bitkinin erkek üreme birimidir. Bal arısı poleni, larvalarının protein gereksinimini karşılamak için toplar ve biriktirdiği polen topağını sindirim enzimleriyle karıştırır. Polen, arıcılar tarafından kovanlara takılan tuzaklar yardımı ile toplanır. Toplanan polenler, kurutularak ya da derin dondurucuda saklanarak farklı amaçlar için kullanılabilir.

Polenin kimyasal içeriği, bağışıklık sistemine en etkili stres yapıcılar olan radyasyon ve kimyasal toksinleri yok edebilme etkileri, bilimsel olarak belgelendirilmiştir. Bu haliyle polen mükemmel bir besin kaynağıdır. Özellikle çocukların gelişmesinde önemli rol oynar. Polenin mükemmel bir besin olmasına ek olarak sağlığı artırıcı ve iyileştirici özellikleri vardır.

Polen günümüzde doğrudan besin olarak tüketilmekte ya da kozmetik sanayinde çeşitli losyon veya güzellik kremlerinin üretiminde kullanılır. Kullanım amacına paralel olarak da çeşitli preparatlar hazırlanmıştır.

b) Propolis

Propolis (arı zamkı, arı mumu ya da propolis) yapışkan, kendine özgü kokusu olan açık kahverengiden koyu kırmızıya kadar rengi değişebilen bir arı ürünüdür. Aralar tarafından yaprak, tomurcuk, dal ve ağaç kabuklarından toplanır. Anlar propolisi kendi kovanlarına taşır ve onu tükürük salgılarıyla ve mum pullarıyla karıştırır.

Propolisin asıl rolü arıları hastalıklara karşı korumaktır. Arılar kovanlarının iç duvarlarının her tarafını ince bir tabaka propolis ile mikroorganizmalardan korumak için kaplarlar. Kovan Propolis nedeniyle, kovan bakteri ve fungustan korunurken, genç larvaları da hastalıktan korur.

Propolis günümüzde doğrudan tüketilmekte ya da kozmetik sanayisinde çeşitli losyon veya güzellik kremlerinin içeriğinde kullanılır. Kullanım amacına paralel olarak da çeşitli preparatlar hazırlanmıştır. Propolis ayrıştırılıp Apiterapi de kullanılmak üzere bileşimleri hazırlanır. Dahili olarak kullanıldığı gibi harici olarak ta kullanılmaktadır. Nefes yolları, sindirim organları, üreme ve idrar yolları, dermatolojik olarak ve kozmetik olarak kullanılmaktadır.

Bazı ilaç örnekleri Nöro Propolis, Propolis Kapsül, propolisli diş macunu, ağız gargarası, ayak mantar spreyi, propolis deri balsamı, Propolis yıkanma losyonu, Propolis kremleri, diğer arı ürünleri ile karışım vb.dir.
Kullanım, reçete ve tarifine uygun yapılmalı, her yaşta insan tarafından yaşına ve kilosuna göre kullanılmalıdır.

c) Temel Petek

Bal mumu, genç işçi arıların karın halkalarındaki mum salgı bezleri tarafından salgılanan çok değerli bir arı ürünüdür. Bal mumunun rengi salgılandığı anda beyazdır, kovan içinde doğal süreçlerde giderek sarı-kahverengi tonlarına döner Arılar 1 kg bal mumu yapmak için 10 ile 25 kg arasında bal tüketir.

Saf bal mumu çeşitli üretim dallarında, örneğin kozmetik ve ilaç sanayinde, boya ve vernik üretiminde kullanılır. En yoğun kullanıldığı alan ise petek yapımıdır.

Temel Petek üretiminde “sıcak döküm” ve “baskı rulo” sistemi olmak üzere iki farklı yöntem uygulanır. Her iki sistemde de silindirden çıkan bal mumu levhalar otomatik ayarlı bıçaklarla istenen boyutlarda kesilir ve temel petek olarak çerçevelere takılır. Temel Petek üretiminde kullanılacak % 100 saf ve doğal bal mumu olmalıdır. Temel Petek haline getirilmeden önce Amerikan ve Avrupa yavru çürüklüğü ve Kireç hastalığı gibi hastalık etkenlerine karşı 120 °C de sterilize edilmelidir.

Süzme ballar ise arıların peteklerin içerisini doldurmasıyla ve bu peteklerinin süzülmesiyle elde edilir.

temel-petek
Temel petek; arıların mum örmekle geçirecekleri zamanı bal taşımaya ayırmalarını sağlar ve düzensiz petek örerek kovan içi çalışma ahengini bozmalarını önler. Ana arının ise döllü yumurta bırakmasını sağlar. Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği’ne uygun olarak işlenmelidir.

d) Arı Sütü

Arı sütü genç işçi anlar tarafından; ana arı larvası ve ana arının sürekli, diğer larvaların ilk üç günde arı sütü ile beslenmesi için üretilir. Arı sütü normal aktiviteler içerisinde, yoğun çalışma dönemlerinde, organizmayı strese karşı güçlendirici, fiziksel yorgunluğu önleyici olarak, beslenme yetersizliklerinde, erken yaşlanma etkilerini önleyici amaçlı ve içeriğine bağlı olarak kozmetik alanında kullanılabilir.
Arı ürünleri devamlı kullanıldığında önemli yararlar sağlar. Arı ürünlerinin üretimi, paketlenmesi, depolanması ve satışı Türk Gıda Kodeksi’ne uygun yapılmalıdır.

Zengin doğal kaynakların medikal kullanımının gelişimi için muhtemel çözümler üretilmelidir. Arıkovanı en eski laboratuvar ve en eski eczanedir. Her bir arı ürünü kendine has değeri ile ihmal edilmemesi gereken ana gelir kaynağı olmalı, bunun için de APİTERAPİ konusunda tüketici bilinci oluşması hedeflenmelidir.


Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Loading...